حمیده احمدیان راد

مقالات مرتبط:

منظومه شمسی

منظومه شمسی برای کودکان

محل قرارگیری منظومه شمسی

شکل گیری منظومه شمسی

منظومه های شمسی دیگر

نه سياره  و ماه هايشان، منظومه شمسي ما عبارت از خورشيد است و هر چيزي كه دور خورشيد مي گردد. يعني خورشید، سیارک ها ، ستاره های دنباله دار و شهاب سنگ های درحال حرکت منظومه شمسي ما را تشكيل مي دهند. گرد غبار و تكه يخ هايي كه دور خورشيد مي گردند هم جزو منظومه شمسي هستند.

 

خورشيد ستاره است. خورشيد بزرگ ترين چيزي ست كه در منظومه شمسي ما پيدا شده. همه نور و گرماي سياره ها از خورشيد است. علاوه بر خورشيد، زمین و ماه زمين، بسياري از اشياي منظومه شمسي نيز بدون تلسكوپ قابل ديدن هستند. سياره هاي عطارد، زهره يا ناهید، مریخ، مشتری، كيوان يا زحل، سيارك هاي درخشان، شهاب ها وبعضي از ستاره هاي دنباله دار را مي توان بدون تلسكوپ ديد. ولي اشياء خيلي بيشتري در منظومه شمسي ما هستند كه آنها را بايد با تلسكوپ ديد.

 

سياره ها

 

نه سياره اي كه دور خورشيد مي گردند عبارتند از: زمين، عطارد، زهره يا ناهيد، مريخ، مشتري (بزرگ ترين سياره منظومه شمسي ما)، كيوان يازحل (با حلقه هاي بزرگي كه دور آن است)، اورانوس، نپتون و پلوتون. يك كمربند از سيارك ها (سياره هايي با ابعاد كوچك كه از سنگ و فلز ساخته شده اند) نيز وجود دارند كه بين مريخ و مشتري مي گردند. طبق قانون حركت سياره اي كه به وسيله يوهان كپلر ستاره شناس آلماني در قرن هفدهم ميلادي كشف شد، سياره ها در مداري به شكل بيضي دور خورشيد مي گردند. 

 

 

سياره هاي داخلي و سياره هاي خارجي

 

سياره هاي داخلي (سياره هايي كه نزديك به خورشيد به دورآن مي گردند) كاملاً با سياره هاي خارجي (سياره هايي كه دور از خورشيد به دور آن مي گردند) متفاوتند.

 

- سياره هاي داخلي عبارتند از: عطارد، زهره يا ناهيد، زمين و مريخ. سياره هاي داخلي بيشتر از سنگ وآهن تشكيل شده اند. آنها سياره هايي مانند زمين شناخته مي شوند. چون از نظر اندازه و تركيب تا حدودي مثل زمين هستند. اينها تعداد كمي ماه دارند يا اصلاً ماه ندارند.

 

- سياره هاي خارجي عبارتند از: مشتري، كيوان يا زحل، اورانوس، نپتون و پلوتون. اين سياره ها به جز پلوتون جهان هاي بسيار بزرگي هستند كه با لايه هاي خارجي ضخيم و گازي محاصره شده اند. تقريباً همه جرمشان از هيدروژن و هليوم است. تركيبات آنها بيشتر به خورشيد شبيه است تا به  زمين. اگر به زير لايه هاي خارجي گازي و ضخيم آنها دست پيدا كنيم، مي بينيم كه آنها در واقع  سياره هاي غول آسايي هستند كه سطح خاكي ندارند. فشارناشي ازجو ضخيمي كه آنها را احاطه كرده، سطح زير جو آنها را به  مايع تبديل كرده. هر چند كه ممكن است هسته آنها از سنگ باشد. حلقه هاي تشكيل شده از گرد و غبار، سنگ وتكه هاي  يخ نيز دور همه سياره هاي غول آسا را محاصره كرده. حلقه هاي زحل از همه معروف تر است. اما حلقه هاي باريك تري هم مشتري، اورانوس و نپتون را احاطه كرده اند. سياره هاي خارجي تعداد زيادي هم ماه دارند.

 

چرا سيارات داخلي و خارجي با هم متفاوتند؟

 

طبق نظريه نبولا بيشتر مواد ابر نبولا به سمت مركزكشيده شدند و خورشيد را تشكيل دادند. مطابق اين نظريه آتش فشاني در خورشيد رخ داد و باد خورشيدي را به وجود آورد. در بخش داخلي منظومه شمسي باد به قدري قوي بود كه بيشتر مواد سبك تر هيدروژن و هليوم را به بخش هاي خارجي تر منظومه شمسي هل داد. در مناطق خارجي تر منظومه شمسي باد خورشيدي خيلي ضعيف تر بود. در نتيجه هيدروژن و هليوم خيلي بيشتري روي سيارات خارجي تر باقي ماندند. اين مراحل به ما توضيح مي دهد كه چرا سياره هاي داخلي كرات كوچك و سنگي هستند و سياره هاي خارجي تر به جز پلوتون توپ هاي غول آسايي هستند كه تقريباً به طور كامل از هيدروژن و هليوم تشكيل شده اند.

 

در همه اينها پلوتون استثناست. از زمان كشف پلوتون دردهه 1930 تا به حال همه فكر مي كردند پلوتون هم مثل بقيه سياره هاست. اما حالا ستاره شناسان فكر مي كنند شايد پلوتون سياره نيست. چون شكل خيلي غير معمولي دارد. پلوتون ماه ندارد. كوچك و خاكي ست ولي جرم آن يك پانصدم (500 /1) جرم زمين است. اين در حالي ست كه پلوتون فاصله اش نسبت به خورشيد از فاصله غول هاي گازي از خورشید بيشتر است.

 

اجسام كوچك

 

اشياء كوچك تري هم دور خورشيد مي گردند كه شامل سيارك ها، شهاب سنگ های در حال حرکت در فضا و ستاره هاي دنباله دارند.

- سيارك ها (كه سياره هاي كوچك هم ناميده مي شوند) اشياء فلزي و سنگي هستند. بيشتر سيارك هايي كه دور خورشيد مي گردند در كمربند سياركي بين مريخ و مشتري قرار دارند.

 

- ستاره هاي دنباله دار, توپ هاي برفي هستند كه بيشتر از سنگ و يخ تشكيل شده اند و دور خورشيد مي گردند. آنها دنباله ها يا دم هاي خيلي بلندي دارند.

 

- شهاب سنگ های در حال حرکت, تكه هايي از فلز يا سنگ هستند كه از سيارك ها كوچك ترند و در ميان فضا سفر مي كنند. اكثر آنها بسيار ريزند.

 

كمربند كيپر

 

در دهه 1990 ستاره شناسان تعدادي شيء سنگي كوچك كشف كردند كه بالاتر از مدار نپتون و پلوتون دور خورشيد مي گردند. ستاره شناسان عقيده دارند كه بخش خارجي تر منظومه شمسي، گروه هايي از مواد سنگي دارد. کمربندی که این اشیاء در آن می گردند, به نام كيپر, اولين كسي كه وجود آنها را پيش بيني كرد, "كمربند كيپر" ناميده مي شود. دانشمندان حدس مي زنند شايد اصولاًً پلوتون بزرگ ترين شيء در كمربند كيپر باشد.

تصویر بزرگی از منظومه شمسی برای رنگ کردن.

شکلی دیگر از منظومه شمسی. 

< قبلی		بعدی >