مریخ

مريخ از نظر فاصله از خورشید چهارمين سياره منظومه شمسی است. مريخ يكي از همسايه هاي ديوار به ديوار زمین در فضا است! مريخ هم مثل بقيه اجزای منظومه شمسي، 4.6 ميليارد سال پيش متولد شده است. اندازه مريخ نصف اندازه زمين است.

محل قرارگیری مریخ در منظومه شمسی

سطح مريخ

سطح مریخسطح مريخ خشك و سنگي و پوشيده از خاك غني از آهن است. سطح مريخ دارای اشکال مختلفي است كه در روي زمین هم وجود آنها عادی است. اين اشکال شامل دشت ها، دره ها، آتشفشان ها، يخ هاي قطبي، آبراه ها و دره هاي تنگ مي شود. اما حفره هايي كه در روي سطح مریخ ديده مي شود، در روي زمين نادر است.

دانشمندان شواهد محكمي پيدا كرده اند كه نشان مي دهد  زماني آب روي سطح مريخ جاري بوده است.

 

شکل های روی مریخ

 

اندازه

 

نسبت اندازه های زمین و مریخمريخ حدود 4222 مايل (6790 كيلومتر) قطر دارد. اين رقم 53 درصد يا  كمي بيش از نصف قطر زمين است.

 

 

 

 

 

 

 

 

تركيب سياره اي

 

دانشمندان هنوز مطلب زيادي درباره مريخ نمي دانند. يك روش خوب براي مطالعه مریخ، كار گذاشتن شبكه اي از گيرنده هاي حركتي به نام سيسمومتر روي سطح مريخ است. اين ابزار، حركات كوچك روي سطح را اندازه گيري مي كند. دانشمندان اين ابزار را به كار مي گيرند تا درباره لايه هاي زيرين هم اطلاعاتي به دست آورند. محققان از اين تكنيك معمولاً براي مطالعه داخل زمين استفاده مي كنند.

 

دانشمندان چهار منبع كسب اطلاعات درباره داخل مريخ دارند. 1- محاسبه تراكم، جرم، نیروی جاذبه و مواد در حال گردش سياره. 2- دانش به دست آمده درباره سياره هاي ديگر. 3- تجزيه و تحليل شهاب سنگ هايي كه روي زمين مي افتند 4- داده هايي كه به وسیله سفينه هاي فضايي در حال گردش جمع آوري مي شود. به اين ترتيب دانشمندان فكر مي كنند كه مريخ شايد مثل زمين سه لايه اصلي داشته باشد.

 

جرم و تراكم و نيروي جاذبه

 

جرم مریخجرم مريخ 6.42X1020 كيلوگرم است. اين رقم يك نهم جرم زمين است. تراكم مريخ حدود 3.933 گرم بر سانتي متر مكعب است. اين رقم 70 درصد تراكم زمين است. چون تراكم مريخ خيلي كمتر از تراكم زمين است، نيروي جاذبه در سطح مریخ فقط 38 درصد تراکم زمين است. يعني وزن يك شخص 100 پوندي (45 کیلوگرمی) روي مريخ 38 پوند (17 کیلوگرم) مي شود. اگر شخصي در مريخ سنگي را از ارتفاع به پايين بيندازد و همین سنگ را از ارتفاع روی زمین بیندازد، این سنگ کندتر از مریخ، روي زمين رها می شود.

 

 

مدار مريخ

 

مدار مریخمثل همه سیارات منظومه شمسي، مريخ هم در مداری بيضي شكل دور خورشيد مي گردد. ولي مدار آن بيشتر از بقيه سياره ها (پلوتون استثنا است البته اگر واقعاً سياره باشد) حالت بيضي شکل دارد. وقتي فاصله مريخ تا خورشيد به كمترين میزان می رسد، اندازه آن 206620000 كيلومتر می شود و وقتي فاصله اش به بيشترین حد می رسد، میزان آن 249230000 كيلومتر می شود.

 

فاصله بين زمين و مريخ هم به موقعيت دو سياره در مدارشان بستگي دارد. موقعي كه اين فاصله كم است میزان آن به 54500000 كيلومتر مي رسد و وقتي فاصله زياد است به 401300000 كيلومتر بالغ مي شود.

 

كجي محور مريخ، مثل زمين، باعث مي شود مقدار نور خورشيدي كه روي بخش هاي مشخصي از سياره مي افتد در طول سال خيلي متفاوت باشد. در نتيجه مريخ هم مثل زمين فصل دارد.

 

طول روز و سال در مريخ

 

مثل زمين، مريخ هم از غرب به شرق حول محورش مي چرخد. روز خورشيدي روي مريخ 24 ساعت و 39 دقيقه و 35 ثانيه است. اين مدت، مدت زماني است كه در آن مريخ يك بار دور خودش می چرخد. يك روز زميني 24 ساعت طول مي كشد. يعني هر روز روي مريخ 1.03 روز زميني طول مي كشد.

 

يك سال روي مريخ 687 روز زميني به طول مي انجامد. اين زمان مدتي است كه مريخ يك بار دور خورشيد مي گردد.

 

دما

 

متوسط دماي سطح مريخ 81- درجه فارنهايت (63- درجه سانتي گراد) است. تنوع دما از 68 درجه فارنهايت (20 درجه سانتي گراد) تا 220- درجه فارنهايت (140- درجه سانتي گراد) متغير است. مريخ خيلي سردتر از زمين است.

 

هنگامي كه جو گرد و غبار زيادي دارد، دماي جو مي تواند گرم تر از حد طبيعي شود. چون گرد و غبار نور خورشيد را جذب مي كند و سپس بيشتر گرماي به دست آورده را به گازهاي جو انتقال مي دهد.

 

صورت ماه

 

صورت انسانی مریخعكسي كه به وسيله ناسا گرفته شده به خاطر وجود سنگ ها و ساير اشکال زمين شناسي بر روي سطح مريخ نشان مي دهد كه مريخ شبيه به صورت يك بشر است.

 

 

ماه هاي مريخ

مريخ دو تا ماه دارد. فوبوس و ديموس. آنها احتمالاً سيارك هايي هستند كه به مدار مريخ كشيده شده اند.

 

لایه های مریخ

لایه های تشکیل دهنده مریخ

 

پوسته: دانشمندان حدس مي زنند كه متوسط ضخامت پوسته مريخ 30 مايل (50 كيلومتر) است. احتمالاً ضخامت پوسته در شمال باريك تر از جنوب است.

 

بيشتر پوسته شايد از يك سنگ آتشفشاني به نام بازالت تشكيل شده باشد كه غني از آهن است. وجود بازالت در پوسته زمين و ماه هم عادی است. بعضي از سنگ هاي پوسته اي مريخ، به ويژه در نيمكره شمالي ممكن است شكلي از "آندزيت" (andesite) باشد كه نوعي ديگر از سنگ آتشفشاني است كه باز هم در روي زمين يافت مي شود.

 

تفاوت آندزيت با بازالت در اين است كه آندزيت سيليكات دارد ولی بازالت ندارد. سيليكات از سيليكون و اكسيژن تشكيل شده.

 

گوشته (mantle): تركيبات تشکیل دهنده مريخ مشابه گوشته زمين است و عمدتاً از سيليكون، اكسيژن، آهن و منيزيوم تشكيل شده. منبع گرماي داخل مريخ شايد مشابه منبع گرماي داخل زمين باشد. اين گرما از شكستن هسته اتم هاي عناصري مثل اورانيوم، پتاسيم و توريوم ناشي مي شود. به خاطر گرماي راديو اكتيويته، متوسط دماي گوشته مريخ ممكن است 2700 درجه فارنهايت (1500 درجه سانتي گراد) باشد.

 

هسته: احتمالاً هسته مريخ از آهن، نيكل و سولفور تشكيل شده. تراكم مريخ اشاراتي به اندازه هسته آن مي كند. تراكم مريخ كمتر از تراكم زمين است. بنابراين شعاع هسته مريخ بايد كوچك تر از شعاع هسته زمين باشد. شعاع هسته مريخ شايد بين 900 و 1200 مايل (1500 و 2000 كيلومتر) باشد. برخلاف زمين كه بخشي از هسته اش مذاب است، ممكن است كه هسته مريخ جامد باشد.

 

دانشمندان حدس مي زنند كه هسته مريخ جامد باشد چون كه مريخ حوزه مغناطيسي قابل توجهي ندارد. حوزه مغناطيسي اثری است كه يك شيء مغناطيسي در نواحی اطرافش به جا مي گذارد. وجود حركت در داخل هسته مذاب سياره، هسته را شيئي مغناطيسي مي كند. اين حركت در هسته مذاب هم با چرخش سياره ايجاد مي شود.

 

بعضي از داده ها از وجود سنگ هاي مغناطيسي قوي تر در ميان سنگ هاي قديمي مريخ حكايت دارد. بنابراين شايد در گذشته هاي دور داخل مريخ داغ تر بوده و اين سياره هسته مذاب داشته است.

 

جو

 

جو مریخمريخ جو خيلي باريكي دارد. اين جو از 95.3 درصد دي اكسيد كربن، 2.7 درصد نيتروژن و 1.6 درصد آرگون، 0.07 درصد مونوكسيد كربن و 0.03 درصد بخار آب تشكيل شده. جو مريخ نسبت به جو زمين كه 21 درصد اكسيژن دارد، اكسيژن خيلي كمتري دارد. ميزان اكسيژن در مريخ فقط 0.13 درصد است.

 

در سطح مريخ فشار جوي 0.7 درصد فشار جو در سطح زمين است. وقتي روي مريخ فصل ها تغيير مي كنند، فشار جوي در سطح آن 20 تا 30 درصد تغيير مي كند. اين به بيضي بودن زياد مدار مريخ برمي گردد. مريخ در طول زمستان نسبت به تابستان حدود 20 درصد به خورشيد نزديك تر است. به خاطر همین در يك سال مريخي، كلاه قطبي شمالي نسبت به كلاه قطبي جنوبي دي اكسيد كربن بيشتري جذب مي كند.

 

ذخاير زيادي از دي اكسيد كربن يخ زده در قطب هاي شمال و جنوب مريخ وجود دارد. در طول فصل گرما بخشي از كلاه قطبي ذوب مي شود و دي اكسيد كربن آزاد مي شود. در طول فصل سرما بخشي از كلاه قطبي يخ مي زند و دي اكسيد كربن جو كم  مي شود.

 

مقدار زيادي ذرات گرد و غبار معلق در جو مريخ وجود دارد. اين ذرات كه حاوی مقدار زيادي اكسيد كربن است، نور آبي را جذب مي كند. بنابراين آسمان آبي كمي دارد و رنگش به صورتي-زرد مي زند.

 

ابرهاي مريخ

 

در جو مريخ ابرهاي باريكي كه از ذرات دي اكسيد كربن يخ زده تشكيل شده اند مي توانند در عرض هاي جغرافيايي بالا شكل بگيرند. علاوه بر ابرها وجود مه رقیق و ذرات يخ آب هم در مريخ معمول است. مه و بخار مخصوصاً در اول صبح معمول است. در اين زمان دما به كمترين ميزان خود می رسد و بخار آب بيشتر به هم فشرده مي شود.

باد و توفان هاي گرد و غبار

در مريخ فشردگي يا تبخير دي اكسيد كربن در قطب ها، گردش هوا را تحت تأثير قرار مي دهد. موقعي كه زمستان شروع مي شود، دي اكسيد كربن جو در قطب ها به هم فشرده مي شود و بيشتر دي اكسيد كربن به قطب ها مي رود تا در آنجا مستقر شود. موقعي كه بهار از راه مي رسد، برفك دي اكسيد كربن تبخير مي شود و در نتيجه گاز از  قطب ها به جاهاي ديگرجريان پيدا مي كند.

بيشتر بادهاي روي سطح مريخ آرامند و سرعت هايي در حدود شش مايل در ساعت (10 كيلومتر در ساعت) دارند. بادهاي تندي با سرعت 55 مايل در ساعت (90 كيلومتر در ساعت) هم مشاهده شده اما به هر صورت اين تندبادها هم نسبت به بادهايي با همان سرعت در زمين نيروي خيلي كمتري دارند و اين به خاطر تراكم كمتر جو مريخ است.

مریخ

جو سیاره مریخ هم مثل جو زمین ابرهایی دارد و یک رسوب یخ نیز در قطب شمالش وجود دارد

بادهاي كوچك و چرخان مي توانند گرد و غبار را از سطح مريخ بلند كنند. اين بادها توفان هاي كوچك ولي موذی ای مثل ترنادو درست مي كنند. توفان هاي گرد و غباري بزرگ وقتي به وجود مي آيد كه باد گرد و غبار را به سمت بالای جو مي برد. گرد و غبار نور خورشيد را جذب مي كند و هواي اطراف را گرم مي كند. هنگامي كه گرماي هوا بيشتر مي شود، بادهاي بيشتري به وجود می آید و گرد و غبارهاي بيشتري را بالا مي برد. در نتيجه توفان قوي تر مي شود.

 

توفان هاي گرد و غبار با مقياس هاي بزرگ تر، مي توانند منطقه اي به وسعت بيش از 200 مايل (320 كيلومتر) تا چند هزار كيلومتر را در بربگيرند. بزرگ ترين توفان ها ممکن است تمام سطح مريخ را بپوشانند. اين توفان ها اندازه غير معمولي ندارند ولي ممکن است چند ماه به طول انجامند. قوي ترين توفان ها تقريباً تمام سطح مريخ را از نظرها پنهان مي كنند. چنين توفان هايي در سال 1971 و 2001 رخ دادند.

 

هر موقع مريخ بيشتر به خورشید نزديك مي شود، توفان هاي گرد و غبار معمول تر مي شود. دلیل این که در اين شرايط توفان های بيشتری رخ مي دهند این است كه خورشيد جو مریخ را بيشتر گرم مي كند.

 

چرا رنگ مريخ سرخ است؟

اگر از زمين نگاه كنيم، رنگ مريخ نارنجي مايل به قرمز براق و روشن است. اين رنگ به خاطر اين است كه خاك مريخ از مواد معدني غني از آهن تشكيل شده. اين رنگ همچنين شبيه به رنگ زنگ زدگي است كه به خاطر تركيب آهن و اكسيژن است.

مریخ

برخلاف زمین، در سطح مریخ آب مایع وجود ندارد. رنگ نارنجی مایل به قرمز مریخ از مقدار زیاد آهنی که در خاکش وجود دارد ناشی می شود. عکس از سایت ناسا

تصویری از مریخ برای رنگ کردن.

مقالات مرتبط:

مریخ

سطح مریخ

ماه های مریخ

بازدیدها از مریخ

جدیدترین مطالب

این صفحه را در گوگل محبوب کنید