پارلمان یا مجلس چیست؟

حمیده احمدیان راد

پارلمان انگلیسدر کشور ما کلمه مجلس معادل كلمه پارلمان parliament در زبان انگليسي است. ريشه كلمه پارلمان هم parliamentum در زبان لاتين است كه به طوركلي به معني گفت و گو يا مذاكره (talk) است. در حال حاضر پارلمان ها از ارکان اصلی بسياري از حكومت هاي جهان هستند.

پارلمان های امروزی چگونه به وجود آمده اند؟

ريشه پارلمان ها و مجالس مشابه آن به قرن هاي خيلي دور برمي گردد. حتی در دنياي باستان هم مراکزی مشابه پارلمان های امروزی وجود داشته است. اما پارلمان های امروزی براساس شرایط امروز جهان به وجود آمده و گسترش پیدا کرده اند.

پارلمان ها یا مجالس امروزی بيشتر كشورها از سيستم حكومت پارلماني كشور انگليس الهام گرفته اند. سیستم پارلمانی انگلیس، سيستم نمايندگي در پارلمان را در بسياري از کشورهای جهان تحت تأثير قرار داده است.

سیستم پارلمانی چه ویژگی هایی دارد؟

در این سیستم ها یکی از وظایف پارلمان قانونگذاری است.  البته در این سیستم قوه مجریه هم می تواند برای قانونگذاری به مجلس کمک کند. منتها پیشنهادات دولت لازم است که باز هم به تأیید نمایندگان برسد. به عنوان مثال در ایران قوه مجریه به مجلس لایحه می دهد و وزرا می توانند با حضور در مجلس از لایحه هایشان دفاع کنند و این لوایح در صورت تصویب مجلس شکل قانونی پیدا می کنند و قابل اجرا می شوند. پس از آن که قانونی تصویب شد، پارلمان برای اجرای تمام و کمال آن بر قوه مجریه نظارت می کند.

همچنین از آن جا که نمایندگان پارلمان از سوی مردم انتخاب می شوند، می توانند بر همه کارهای قوه مجریه نظارت کنند و از راه سؤال و استیضاح وزرا و تشکیل کمیسیون های تحقیقاتی و یا نهادهای نظارتی مثل دیوان محاسبات بر کار دولت نظارت کنند. حتی پارلمان می تواند به رییس دولت و یا وزرا رأی عدم اعتماد بدهد و موجب سقوط دولت شود.

آیا همه پارلمان های جهان "پارلمان" نامیده می شوند و شبیه به هم هستند؟

نه. پارلمان های بسیار متنوعی در جهان وجود دارد که هر یک در هر کشوری به نامی نامیده می شود. در ايران به آن مجلس شوراي اسلامي، در ايالات متحده آمريكا به آن كنگره و در روسيه به آن دوما مي گويند. در ژاپن diet، در چين كنگره ملی خلق national peoples congress، در (رژیم اشغالگر) اسراييل كنست Knesset و در هند sansad ناميده مي شود. اينها فقط چند تا از نام هاي پارلمان ها در بخش های مختلف جهان هستند.

قدرت پارلمان از کجا سرچشمه می گیرد؟

پارلمان قدرتش را مستقيماً از مردم مي گيرد. به عنوان مثال در کشور ما نمایندگان مجلس در انتخابات دوره اي كه هر چهار سال برگزار مي شود انتخاب مي شوند. سيستم حكومتي که دارای پارلمان است، بهترين تضمين كننده سيستم دمكراتيك است. چرا که مبتنی بر مشارکت مردم است. به طور کلی وجود پارلمان به معنی حكومت قانون است و پارلمان محلی است که در آن نمایندگان همه ملت با هم مذاکره می کنند و اتحاد سياسي در یک کشور را در مقابل جهان خارج به نمایش می گذارند.

در پارلمان نمایندگان احزاب و ادیان مختلف حضور دارند كه این امر هم به انجام وظايف پارلمان به شکل مؤثرتر کمک می کند. البته نمايندگان پارلمان به خاطر جهان بی ثبات و به طور دایم در حال تغییر امروزي لازم است که انسان هایی عالم و نگران رفاه مردم باشند.

مهم ترین وظایف پارلمان ها چیست؟

یکی از مهم ترین وظایف پارلمان قانونگذاری است. اما نقش آن تنها به قانونگذاري محدود نمي شود. پارلمان ها در جهان كنوني مراکزی چند وظيفه اي هستند. پارلمان مركز عصبي سياسي كشور است. پارلمان بر اساس نیازها و تغییرات زمانه به اصلاح قوانین می پردازد و مانند آينه جامعه عمل مي كند.

وظايف اصلي پارلمان ها اينها هستند: تضمين پاسخگويي قوه مجريه، قانونگذاري، كنترل بودجه، نقش نمايندگي، نقش آموزش، نقش اطلاع رساني، آموزش و به كارگيري رييس مجلس و غيره.

فرايند بودجه سازي و كنترل خزانه ملی یکی از کارهای متنوعی است که چند کمیته پارلمانی در آن دست اندرکارند. همچنین قوه مجریه براي اعمالش به پارلمان پاسخگو است.

پاسخگویی در سیستم های مبتنی بر پارلمان به چه معنا و به چه دلیل است؟

پاسخگويي قوه مجريه به پارلمان به خاطر اين است كه پارلمان خواست مردم را نمايندگي مي كند و بنابراین بايد قوه مجريه را زير كنترل و نظارت دايمي خود داشته باشد. قوي ترين عنصری كه به دموكراسي پارلماني قدرت مي بخشد هم همین وظیفه پاسخگويي است. اعضاي پارلمان به مردم پاسخگو هستند بنابراین دولت هم لازم است که به پارلمان پاسخگو باشد و پاسخگويي دولت به مجلس در جريان تصميم گيري ها لازم است. همين پاسخگويي كيفيت تصميم گيري های دولت را بالا مي برد و يا مي تواند جلوی وضعیتی را که به بحران می انجامد بگیرد. البته رسانه ها هم به عنوان ركن هشتم دموكراسي در اين ميانه نقش مهمي دارند. چراكه ديده بان مردم هستند و می توانند نگرانی هاي اقتصادي و اجتماعي مردم را انعکاس دهند و به پارلمان کمک کنند.

مطالب جدید

این صفحه را در گوگل محبوب کنید