تأثیر مورچه ها بر محیط اطرافشان

Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

حمیده احمدیان راد

مورچه هافعاليت مورچه ها هم به عنوان مهندسان اكوسيستم و هم به عنوان شكارچي تأثير عظيمي بر محيط زيست محلي به جا مي گذارد.

مورچه ها دو اثر مجزا بر محيط به جا مي گذارند. اثر اول اين است كه با لانه سازي خاك را حركت مي دهند و با جمع آوري غذا بر ميزان مواد مغذي خاك اثر مي گذارند. اين فعاليت مي تواند به شكل غيرمستقيم بر جمعيت بومي بسياري از جانوران از تجزيه كنندگان گرفته تا گونه هايي كه در بخش هاي خيلي بالاتر زنجيره غذايي قرار دارند اثر بگذارد.

تأثير دوم اين است كه آنها طيف گسترده اي از جانوران ديگر را شكار مي كنند. برخي از جانوراني كه به وسيله اين مورچه ها شكار مي شوند جثه بزرگ تري نسبت به خودشان دارند و از سوي شمار عظيمي از مورچه هاي كارگر مورد حمله قرار گيرد.

مورچه ها شكارچيان بسيار مؤثري هستند و تعدادشان در ابعاد زيادي رشد مي كند. آنها همچنين بسيار مهاجمند و از منابع و محيط زندگيشان درمقابل شكارچيان ديگر دفاع مي كنند. همه اينها به اين معني است كه مورچه ها تأثيري قوي بر محيط اطرافشان به جا مي گذارند.

حتي اگر از شكارچي بودن مورچه ها صرف نظر كنيم، باز هم حضور آنها مي تواند به افزايش ميزان تراكم و تنوع ديگر گروه هاي جانوري منجر شود. به عنوان مثال آنها با به جا گذاشتن تأثيري بزرگ بر زنجيره غذايي مراتع نقشي كليدي را در اين محيط ايفا مي كنند.

تراكم پايين مورچه ها در يك منطقه ميزان تنوع و تراكم جانوران ديگر به ويژه تراكم گياهخواران و تجزيه كنندگان را در آن منطقه افزايش مي دهد. وقتي مورچه ها تراكم هاي بالاتري دارند، يا تأثيري ندارند يا اثر معكوسي دارند.

اگر جمعيت مورچه ها كم باشد تأثيرشان بر سطح مواد مغذي خاك و گروه هاي جانوري مثبت است، اما در صورتي كه شمار مورچه ها افزايش يابد، اثرشان به عنوان شكارچي بزرگ تر است.

مورچه ها يكي از سازمان يافته ترين جوامع را ميان جانوران دارند. آنها در كلني هايي زندگي مي كنند كه دست كم از يك ملكه،‌ كارگران،‌ تخم ها، لاروها، شفيره ها و مورچه هاي نر بارور بالدار تشكيل شده است. هر مورچه اي در اين كلني ها يك كاركرد بسيار تخصصي دارد.

تعداد گونه هاي مورچه ها به بيش از 12000 گونه بالغ مي شود. آنها در همه مناطق جهان چه گرم و چه سرد يافت مي شوند و بسته به شرايط مي توانند مضر يا مفيد باشند.

مورچه ها از جهاتي مفيدند. لانه مورچه ها اجازه مي دهد هوا وارد خاك شود. برخي از مورچه ها، حشرات مضر را مي خورند. مورچه هاي گياهخوار با مصرف گياهان ناخواسته به محيط كمك مي كنند. مورچه ها موقعي كه غذايشان را تهيه و پردازش مي كنند خاك را غني مي كنند. آنها مي توانند به بازيافت مواد تجزيه شدني كمك كنند. برخي از مورچه ها به پخش بذرها كمك مي كنند.

مورچه ها از جهاتي نيز مضرند. به عنوان مثال گونه هاي مختلف مورچه هاي مهاجم بيگانه در بسياري از مناطق جهان يافت مي شوند. آنها از راه هاي مختلفي خود را به استراليا رسانده اند و به خاطر اثرات متعدد ژنتيكي، رفتاري و زيست محيطي دولت اين كشور را به تدوين برنامه اي ملي واداشته اند.

براساس تحقيقي علمي كه در استراليا انجام شده بسياري از مورچه هاي مهاجم قادرند بر تنوع زيستي اين كشور اثر بگذارند. تأثيرات مستقيم آنها را مي توان در قالب شكار يا رقابت با جانوران بومي مشاهده كرد. آنها به طور غيرمستقيم هم از طريق دستكاري ساختار محل سكونت خود بر اكوسيستم اثر مي گذارند. به طوركلي مورچه هاي مهاجم اثرات چندوجهي دارند و مي توانند بر سلامتي جانوران و گياهان، ارزش هاي فرهنگي و اجتماعي و سلامتي انسان اثر بگذارند.

مديريت مؤثر و مناسب تهديدهاي ناشي از مورچه هاي مهاجم چالشي بزرگ براي دولت استراليا است. آنها ناچارند به طور مداوم تداوم امنيت زيستي منطقه را آزمايش و همچنين مبارزه با آفات را مديريت كنند. به همين دليل دولت استراليا مجبور شد براي كاهش خطرات ناشي از اين مورچه هاي مهاجم به طرح و برنامه اي ملي روي بياورد تا تداوم حيات گونه هاي بومي و وضعيت زيست محيطي منطقه كه به وسيله مورچه هاي مهاجم تحت تأثير قرار مي گيرد را تضمين كند.

هدف از تدوين اين برنامه به حداقل رساندن اثرات مورچه هاي مهاجم بر تنوع زيستي استراليا است و هدف اين است كه از گونه هاي بومي در مقابل تهديدات محافظت كند.

همچنین مورچه اي گزنده با ريشه آسيايي كه در حال گسترش در سراسر آمريكا است ثابت كرده تهديدي جدي براي محيط زيست و سلامتي انسان ها است. در حالي كه مورچه هاي آرژانتيني باعث ضرر و زيان زيادي مي شوند اما مورچه هاي آسيايي واقعاً تهديدي براي سلامتي انسان ها هستند.

مورچه هاي مهاجم آسیايي نیشي سمی دارند که واکنشي آلرژیک در برخی از افراد ايجاد مي كند. این نیش تاول های کوچکي توليد مي كند که با جوش هايي احاطه مي شوند و وقتي خارانده مي شوند جراحت ايجاد مي كنند. در حالي كه مورچه هاي آرژانتيني باعث ضرر و زيان زيادي مي شوند، مورچه آسيايي واقعاً يك تهديد براي سلامتي انسان ها هستند.

در کارولینای شمالی مردم به خاطر واكنش هاي شديد آلرژيك به بیمارستان ها مراجعه مي كنند درحالي كه نمي دانند به وسيله مورچه آسيايي گزيده شده اند. به دلایلی که هنوز روشن نیست، جمعيت مورچه ها از 8 سال پيش در آمريكا به حالت انفجار رسيده و آنها در حال گسترش در سراسر کشور هستند. به نظر مي رسد كه مورچه هايي آسيايي درمقايسه با مورچه هاي آرژانتینی بيشتر قادر به تحمل درجه حرارت سردتر هستند.

منابع: http://www.sciencedaily.com/releases/2011/01/110131133227.htm

http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/publications/tap/trampants.html

http://www.bubblegum-productions.com/anthony/ants.htm

Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn