اعصاب مغزی

 دکتر مونا زارع

از ديدگاه آناتومي دستگاه عصبي به دو بخش تقسيم مي شود. مركزي و محيطي. دستگاه عصبی مركزي شامل مغز و نخاع است و دستگاه عصبی محيطي شامل هر آن چه از اين دو بخش خارج مي شود است. دستگاه عصبي محيطي شامل 31 جفت عصب نخاعي است كه از نخاع خارج مي شوند و 12 جفت عصب مغزي كه از مغز خارج مي شوند.

اعصاب محيطي به دو قسمت تقسيم مي شوند:

1-سيستم عصبي خودكار يا اتونوم: شامل الياف (رشته هاي) عصبي سمپاتيك و پاراسمپاتيك است. به عنوان مثال ضربان قلب عملي است كه تحت كنترل ما نيست و غيرارادي است. اين عمل به وسیله  اعصاب سمپاتيك شديدتر و توسط اعصاب پاراسمپاتيك كندتر مي شود.

2-سيستم عصبي غيرخودكار و ارادي

اعصاب مغزی

آشنايي با اعصاب مغزي

همان طور كه گفته شد دستگاه عصبي محيطي شامل 31 جفت عصب نخاعي است كه از نخاع خارج مي شوند و 12 جفت عصب مغزي كه از مغز خارج مي شوند. اكنون به بررسي 12 جفت عصب مغزي مي پردازيم:

اعصاب مغزي به ترتيب عبارتند از:

1-عصب مغزي اول يا عصب بويايي (يا عصب الفكتوري olfactory)

عملكرد: حس بويايي

2-عصب مغزي دوم يا عصب بينايي (يا عصب اپتيك)

عملكرد: حس بينايي

3-عصب مغزي سوم يا عصب محركه چشم (يا عصب اوكولوموتور)

عملكرد: انقباض مردمك چشم، باز كردن چشم و بيشتر حركات خارج چشمي

4-عصب مغزي چهارم يا عصب قرقره اي (يا عصب تروكلئار)

عملكرد: چرخش رو به پايين و داخل چشم

5-عصب مغزي پنجم يا عصب سه قلو (يا عصب تري ژمينال)

عملكرد آن هم حسي و هم حركتي است.

عملكرد حركتي: بستن فك و حركات جانبي فك

عملكرد حسي آن شامل حس صورت است.

اين عصب بزرگ ترين و ضخيم ترين عصب از اعصاب مغز است و چون داراي سه شاخه مهم به نام چشمي، فكي فوقاني و فكي تحتاني است، به نام سه شاخه يا سه قلو ناميده مي شود.

6-عصب مغزي ششم يا ابدوسنس يا اشتياقي

عملكرد: حركت چشم به خارج. به اعصاب مغزي سوم، چهارم و ششم اعصاب حركتي چشم مي گويند.

7-عصب مغزي هفتم يا صورتي (يا عصب فاسيال)

عملكرد حركتي: حركات صورت شامل حالات چهره، بستن چشم و بستن دهان

عملكرد حسي: حس چشايي مواد شور، شيرين، ترش و تلخ در دو سوم جلويي زبان

8-عصب مغزي هشتم يا عصب تعادل شنوايي (يا عصب وستيبولوكوكلئار)

عملكرد: شنوايي و تعادل. عمل شنوايي مربوط به شاخه حلزوني (كوكلئار) اين عصب و عمل تعادل مربوط به شاخه دهليزي (وستيبولر) اين عصب است.

9-عصب مغزي نهم يا عصب زباني حلقي (يا عصب گلوسوفارنژيال- گلوس= زبان، فارنكس حلق)

عملكرد حركتي: حركت حلق

عملكرد حسي: حس قسمت هاي عقبي پرده صماخ، مجراي گوش، حلق و نيز حس قسمت عقب زبان شامل حس چشايي (شوري، شيريني، تلخي، ترشي)

10-عصب دهم مغزي يا عصب واگ يا عصب منزوي

عملكرد حركتي: حركت كام، حلق و حنجره

عملكرد حسي: حس حلق و حنجره

11-عصب يازدهم مغزي يا عصب فرعي يا عصب اكسسوري

عملكرد: حركت عضله جناغي چنبري پستاني (عضله درازي كه به طور مايل در جلوي گردن قرار دارد.)و عضله ذوزنقه (عضله پهني كه بلافاصله زير پوست ناحيه پشت گردن و نيم فوقاني تنه قرار دارد).

12-عصب دوازدهم مغزي يا عصب زيرزباني يا عصب هايپوگلوس

عملكرد: حركت زبان

منابع:

1-معاينات باليني و روش گرفتن شرح حال- بابارا بيتز 2009- با نظارت دكتر منوچهر قاروني- مترجمان: دكتر محمد مهدي غيرتيان- دكتر مهيار معتقد- دكتر علي يزدي نژاد- انتشارات انديشه رفيع.

2-آناتومي عمومي- مؤلفان: دكتر محمد علي نراقي- دكتر پريچهر پاسخبخش- دكتر محمد تقي جغتايي- نشر اشراقيه.

3-معاينه فيزيكي مغز و اعصاب- دانشكده پزشكي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي.