آناتومی لوزالمعده (پانکراس)

Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

دکتر مونا زارع

پانكراس (لوزالمعده) به همراه كبد، از غدد دستگاه گوارش هستند. از نظر لغوي pan به معني همه (all) و kreas به معني گوشت و تن است (در فارسي به آن خوش گوشت هم مي گويند). اين غده از بافت نرم لوبوله (بخش بخش كوچك) تشكيل شده است. محل آن ديواره پشتی شكم، پشت معده است و از دوازدهه تا طحال (به صورت تقريباً افقي) كشيده شده است. پانكراس در جلوي مهره هاي اول و دوم كمري قرار دارد و داراي رنگ صورتي مايل به خاكستري و بافتي نسبتاً ترد است. طول پانكراس (لوزالمعده) حدود 15 تا 20 سانتي متر و عرض آن حدود 2.5 تا چهار سانتي متر است. ضخامت آن حدود يك تا دو سانتي متر است و وزن آن حدود 90 گرم است.

محل قرارگیری پانکراس

پانكراس يك غده دوگانه است و هم داراي ترشحات برون ريز و هم درون ريز است. ترشحات برون ريز پانكراس شامل شيره هاي گوارشي كه وارد دوازدهه مي شود است. ترشحات درون ريز آن هورمون هاي انسولين و گلوكاگون هستند كه وارد خون مي شوند. ساختمان برون ريز پانكراس مانند غدد بزاقي است. مجاري كوچكي كه ترشحات برون ريز پانكراس را جمع آوري مي كنند، به مجاري بزرگ تر تخليه مي شوند و درنهايت وارد يك مجراي اصلي مي شوند و از طريق مجاري اصلي وارد دوازدهه مي شوند. قسمت درون ريز پانكراس از دستجاتي از سلول ها به نام جزاير لانگرهانس تشكيل مي شود كه اگرچه كمتر از 0.20 حجم پانكراس را تشكيل مي دهد ولي نقش مهمي در تنظيم متابوليسم (سوخت و ساز) بدن دارد.

ساختمان پانکراس

سلول هاي بخش درون ريز و برون ريز پانكراس از شبكه مجزايي از مويرگ ها خونرساني مي شوند.

پانكراس از سر، گردن، تنه و دم تشكيل شده است.

سر پانكراس: اين قسمت بخش نسبتاً حجيم و راست پانكراس است كه در داخل حلقه دوازدهه قرار دارد. سر پانكراس داراي يك زايده به نام زايده قلابي است كه از بخش تحتاني و چپ سر پانكراس به بيرون برجسته شده است.

گردن پانكراس: قسمت باريك پانكراس است كه بين سر و تنه آن واقع شده است. طول آن دو سانتي متر است.

تنه پانكراس: قسمت وسيع تر پانكراس است كه از گردن تا دم آن كشيده شده است. مقطع آن مثلثي شكل است (يعني اگر آن را به طور عرضي برش دهيم يك سطح مثلثي شكل مي بينيم).

دم پانكراس: انتهاي باريك پانكراس است و در سمت چپ قرار گرفته است.

پانكراس به وسيله كپسول نازكي از بافت همبند پوشيده شده است كه با فرستادن ديواره هايي، لوبول ها (بخش هاي كوچك) پانكراس را از هم جدا مي كند. پانكراس يك شبكه مويرگي غني دارد كه براي روند ترشح اهميت اساسي دارد.

در نبود ترشحات آنزيمي پانكراس، هضم و جذب دچار مشكل مي شود. استفاده از ر‍ژيم هاي غذايي غني از پروتئين، كربوهيدرات و ليپيد به مدت طولاني، غلظت آنزيم ها را در شيره پانكراس افزايش مي دهد.

التهاب مزمن (طولاني مدت) پانكراس را پانكراتيت مزمن مي گويند (به طوركلي پسوند (يت) به معني التهاب است. به عنوان مثال هپاتيت به معني التهاب كبد است (هپاتيت=كبد، يت: پسوند التهاب) است.

پانكراتيت مزمن ممكن است منجر به تخريب قسمت عمده اي از بافت پانكراس، به خصوص مجاري و قسمت هاي ترشحي شود. اين بيماري موجب اختلال در هضم مواد، به خصوص چربي ها مي شود.

منابع: درسنامه دستگاه گوارش- فصول آناتومي- جنين شناسي- بافت شناسي- رشد و تكامل طبيعي فيزيولوژي.

مؤلفين: دكتر محسن نوروزيان- دكتر فرهاد گرجي- دكتر داود ساعدي- دكتر فريبا شيرواني- دكتر هما شادي مناهجي- دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي.

-آناتومی عمومی- دکتر نراقی، دکتر پاسخبخش، دکتر مهدی زاده، دکتر جغتایی- نشر اشراقیه- ویرایش سوم

Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn