استرس اکسیداتیو و رادیکال های آزاد چه هستند؟

حمیده احمدیان راد

محققاسترس اکسیداتیو (عامل اکسید شدن) همان پیروزی رادیکال های آزاد بر دفاع آنتی اکسیدانی بدن ماست و به نوعی به حمله های بیولوژیک به اُرگانیسم بدن تعبیر می شود. به بیان دیگر، استرس اکسیداتیو به عنوان عامل برهم زنندۀ تعادل میان تولید رادیکال های آزاد و دفاع های آنتی اکسیدانی تعریف می شود.

اصطلاح استرس اکسیداتیو و رادیکال های آزاد در سال های اخیر به كلمات آشنايي تبدیل شده است. "اکسیداسیون" اصطلاح شيميدانان برای فرایند از بین بردن الکترون ها از یک اتم یا مولکول است. نتیجه این تغییر می تواند مخرب باشد -- زنگ زدن آهن نتیجه آشناي اکسیداسیون است. در اینجا، اکسیژن عامل مسئول است، اما دیگر عوامل اکسید کننده، مانند کلر، هم می توانند ناگوار باشند.

اگر چه ما به اكسيژن نياز داريم تا زنده بمانيم، اما غلظت هاي بالای آن در واقع خورنده و سمی است. ما انرژی را از طريق سوزاندن با سوخت اکسیژن به دست مي آوريم –با تركيب مواد غذایی هضم شده با اکسیژني كه از هوا استشمام می کنیم. این يك فرایند کنترل متابولیک است که، متأسفانه، محصولات فرعي خطرناکي هم تولید مي كند. اینها شامل رادیکال های آزاد هم مي شوند– راديكال هاي آزاد از نظر الکترونیکی اتم ها یا مولکول هاي ناپایداري هستند. آنها قادر به جدا کردن الکترون ها از هر مولکول دیگری كه در تلاش برای دستیابی به ثبات به آنها برخورد مي كنند هستند. به دنبال اين، آنها حتی مولکولهای بی ثبات تري ايجاد مي كنند که در واکنش های زنجیره ای دومینو مانند به همسایگانشان حمله مي كنند.

در مدتي که زنجیره ای از رادیکال های آزاد تقلا مي كنند، ممکن است از طریق اجزای حیاتی سلول ها آسیب هاي گسترده اي را به بدن وارد كنند. استرس اکسیداتیو، كل بار قرار گرفته روي موجودات زنده به وسيله تولید ثابت رادیکال های آزاد در جريان طبيعي سوخت و ساز بدن و همچنين هر آن چه كه از فشارهاي دیگر محیط به ارمغان می آيد و بدن بايد آن را تحمل كند (تشعشع طبیعی و مصنوعی، سموم موجود در هوا، غذا و آب و منابع متفرقه فعالیت اکسید کننده، مانند دود تنباکو) است.

بدن ما در برابر این حملات درمانده نيست. ما دفاع هايي در برابر استرس اکسیداتیو به شكل موانع فیزیکی داريم. اين موانع براي محدود نگاه داشتن رادیکال های آزاد در مكان هاي تولیدشان در داخل سلول است. آنزیم هایي که اشكال واکنشي خطرناك اکسیژن را خنثی مي كنند، مواد موجود در رژیم غذایی ما (مانند ویتامین ث و ویتامین ای) است که می تواند رادیکال های آزاد را با اهداي الکترون ها به آنها و قطع واکنش های زنجیره ای اوليه در جايشان" فرو نشاند"؛ از ديگر دفاع ها ترمیم سازوكارها برای مراقبت از آسیب اکسیداتیو به DNA است، همچنين پروتئین ها و غشاها و نيز پاسخ هاي استرسي پیچیده ای که شامل خودکشی برنامه ریزی شده سلول است از دفاع هاي ديگر است. اگر خسارت بیش از حد بزرگ باشد اين خودكشي انجام مي شود.

به اين ترتيب اين تصور ايجاد مي شود كه سلامتی بستگی به تعادل بین استرس اکسیداتیو و دفاع آنتی اکسیدان دارد. پیری و بیماریهای مربوط به سن منعکس کننده ناتوانی دفاع آنتی اکسیدانی ما براي مقابله با استرس اکسیداتیو در طول زمان است. خبر خوب این است که با سیستم دفاعی آنتی اکسیداني قوی، داشتن عمر طولانی و بدون بیماری ممکن است.

 

تبلیغات در صفربیست

طرح بشارت

از من بپرس

چرا جغدها بدشگون خوانده می شوند؟

جغد در بسیاری از فرهنگ ها جنبه منفی دارد...

چیستان

من قلعه ها را می سازم، از کوه ها سرازیر می شوم و بعضی از آدم ها را کور می کنم.

پاسخ

نقاشی دختر جوان با کلاهی از نی

برترین نقاشی های جهان (برای مشاهده تصویر بزرگ تر روی تصویر بالا کلیک کنید)

این صفحه را در گوگل محبوب کنید