استرس اکسیداتیو و رادیکال های آزاد چه هستند؟

Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

حمیده احمدیان راد

محققاسترس اکسیداتیو (عامل اکسید شدن) همان پیروزی رادیکال های آزاد بر دفاع آنتی اکسیدانی بدن ماست و به نوعی به حمله های بیولوژیک به اُرگانیسم بدن تعبیر می شود. به بیان دیگر، استرس اکسیداتیو به عنوان عامل برهم زنندۀ تعادل میان تولید رادیکال های آزاد و دفاع های آنتی اکسیدانی تعریف می شود.

اصطلاح استرس اکسیداتیو و رادیکال های آزاد در سال های اخیر به كلمات آشنايي تبدیل شده است. "اکسیداسیون" اصطلاح شيميدانان برای فرایند از بین بردن الکترون ها از یک اتم یا مولکول است. نتیجه این تغییر می تواند مخرب باشد -- زنگ زدن آهن نتیجه آشناي اکسیداسیون است. در اینجا، اکسیژن عامل مسئول است، اما دیگر عوامل اکسید کننده، مانند کلر، هم می توانند ناگوار باشند.

اگر چه ما به اكسيژن نياز داريم تا زنده بمانيم، اما غلظت هاي بالای آن در واقع خورنده و سمی است. ما انرژی را از طريق سوزاندن با سوخت اکسیژن به دست مي آوريم –با تركيب مواد غذایی هضم شده با اکسیژني كه از هوا استشمام می کنیم. این يك فرایند کنترل متابولیک است که، متأسفانه، محصولات فرعي خطرناکي هم تولید مي كند. اینها شامل رادیکال های آزاد هم مي شوند– راديكال هاي آزاد از نظر الکترونیکی اتم ها یا مولکول هاي ناپایداري هستند. آنها قادر به جدا کردن الکترون ها از هر مولکول دیگری كه در تلاش برای دستیابی به ثبات به آنها برخورد مي كنند هستند. به دنبال اين، آنها حتی مولکولهای بی ثبات تري ايجاد مي كنند که در واکنش های زنجیره ای دومینو مانند به همسایگانشان حمله مي كنند.

در مدتي که زنجیره ای از رادیکال های آزاد تقلا مي كنند، ممکن است از طریق اجزای حیاتی سلول ها آسیب هاي گسترده اي را به بدن وارد كنند. استرس اکسیداتیو، كل بار قرار گرفته روي موجودات زنده به وسيله تولید ثابت رادیکال های آزاد در جريان طبيعي سوخت و ساز بدن و همچنين هر آن چه كه از فشارهاي دیگر محیط به ارمغان می آيد و بدن بايد آن را تحمل كند (تشعشع طبیعی و مصنوعی، سموم موجود در هوا، غذا و آب و منابع متفرقه فعالیت اکسید کننده، مانند دود تنباکو) است.

بدن ما در برابر این حملات درمانده نيست. ما دفاع هايي در برابر استرس اکسیداتیو به شكل موانع فیزیکی داريم. اين موانع براي محدود نگاه داشتن رادیکال های آزاد در مكان هاي تولیدشان در داخل سلول است. آنزیم هایي که اشكال واکنشي خطرناك اکسیژن را خنثی مي كنند، مواد موجود در رژیم غذایی ما (مانند ویتامین ث و ویتامین ای) است که می تواند رادیکال های آزاد را با اهداي الکترون ها به آنها و قطع واکنش های زنجیره ای اوليه در جايشان" فرو نشاند"؛ از ديگر دفاع ها ترمیم سازوكارها برای مراقبت از آسیب اکسیداتیو به DNA است، همچنين پروتئین ها و غشاها و نيز پاسخ هاي استرسي پیچیده ای که شامل خودکشی برنامه ریزی شده سلول است از دفاع هاي ديگر است. اگر خسارت بیش از حد بزرگ باشد اين خودكشي انجام مي شود.

به اين ترتيب اين تصور ايجاد مي شود كه سلامتی بستگی به تعادل بین استرس اکسیداتیو و دفاع آنتی اکسیدان دارد. پیری و بیماریهای مربوط به سن منعکس کننده ناتوانی دفاع آنتی اکسیدانی ما براي مقابله با استرس اکسیداتیو در طول زمان است. خبر خوب این است که با سیستم دفاعی آنتی اکسیداني قوی، داشتن عمر طولانی و بدون بیماری ممکن است.

اهمیت وجود تعادل بین آنتی اکسیدان ها و رادیکال های آزاد

تمام واکنش های شیمیایی که در بدن ما اتفاق می افتند از اکسیژنی که تنفس می کنیم، استفاده می کنند. اما واکنش های شیمیایی، از اين اکسیژن، رادیکال های آزاد تولید می کند، که مقدار بیش از حد آن خطر سمی شدن بدن را به همراه دارد.

بنابراین، سیستم دفاعی بدن ما مولکول هایی تشکیل شده از آنتی اکسیدان ها را در اختیار دارد، که این مولکول هایِ آنتی اکسیدان وظیفه دارند رادیکال های آزاد اضافی را از بین ببرند. این سیستم دفاعی دائماً در یک حالت تعادل قرار دارد، از یک سو رادیکال های آزاد تولید می کند و از سوی دیگر این رادیکال های آزاد را به وسيله آنتی اکسیدان ها از بین می برد.

هر گونه نابهنجاری در این زمینه، مانند وجود رادیکال های آزاد بیش از حد یا نبودن آنتی اکسیدان به مقدار کافی اختلال های زیان آوری برای بدن به همراه خواهد داشت. این نابهنجاری می تواند بر اثر برخی بیماری ها، پیری و حتی یک تغذیۀ نامتعادل به وجود آید.

پروفايل وضعيت استرس اكسيداتيو چیست؟

پروفايل وضعيت استرس اكسيداتيو با بسياري از بيماري ها مثل قلبي، سرطان، ديابت، آلزايمر رابطه دارد. وضعيت استرس اكسيداتيو بالاتر ريسك بالاتري براي پيشرفت بيماري است. رابطه معتبري براي اندازه گيري اجزاي بسيار مختلفي كه در وضعيت استرس اكسيداتيو شركت دارد وجود دارد. اين روش شاخص استرس اكسيداتيو ناميده مي شود و يك استراتژي جديد ارايه مي كند كه به طور همزمان وضعيت استرس اكسيداتيو را نمايش مي دهد و همچنين براي شناسايي پارامترهاي ‌فيزيولوژيكي كليدي، مانند هورمون،‌ چربي، آنتي اكسيدان، شاخص آهن كه ممكن است مسئول وضعيت استرس اكسيداتيو فرد باشد به كار مي رود.

http://en.wikipedia.org/wiki/Oxidative_stress

Submit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn